Vệ Sinh Yếu Quyết

Ăn Uống


Vệ sinh ăn uống trước tiên

 

Khuyên ăn thanh đạm, khuyên kiêng đậm nồng

 

Ngũ tâm (5 vị cay) dùng phải có chừng

 

Ăn nhiều tán khí, biết phòng mới hay

 

Các mùi mặn đắng chua cay

 

Ăn nhiều sinh bệnh chẳng sai đâu mà

 

Đắng nhiều hại phế khô da

 

Mặn nhiều tâm lãnh, máu tà phải ngưng

 

Quá chua can động rút gân

 

Quá cay, chai thịt, môi quăn, hại tỳ

 

Ngọt nhiều cũng chẳng ích gì

 

Tỳ chen, thận yếu xương tê, tóc cằn (1)

 

Đến như gừng, tỏi, kiệu, hành

 

Từng dùng phòng bệnh đã thành thói quen

 

Vừa chừng gia vị thì nên

 

Hễ người táo nhiệt, chớ quên kiêng dùng

 

Cao lương tích trệ sinh ung

 

Rau tương thanh đạm đói lòng cũng ngon

 

Ăn nhiều ngũ cốc (2) tốt hơn

 

Thịt thà tanh béo sinh đờm, sinh giun (lãi)

 

Có câu: Tham thực cực thân

 

Bệnh tòng khẩu nhập (3) ta cần phải kiêng

 

Muốn cho ngũ tạng được yên

 

Bớt ăn mấy miếng, nhịn thèm sinh đau

 

Ăn no thì chớ gội đầu (4)

 

Nên đi bách bộ cho tiêu kiêng nằm

 

Tháng 3 đói kém thiếu ăn

 

Đến mùa cơm mới, ăn dần mới tiêu

 

Chết vì bội thực cũng nhiều

 

Ngờ đâu lại có người nghèo chết no

 

Còn người phú quý nhàn cư

 

Ngày đêm yến tiệc ăn no lại nằm

 

Rượu say rồi lại nhập phòng

 

Khỏi sao tích trệ, phạm phòng chết non

 

Nhà nghèo củ chuối cũng ngon

 

Ăn nhiều sinh thũng còn hơn đói lòng

 

Bệnh can no đói bất đồng

 

Tai y khôn dễ dự phòng được ư?

 

Mấy điều cần phải phòng ngừa

 

Kiêng ăn sống sít, bẩn dơ, làm nhàm

 

Thức ăn phải đậy để phòng

 

Thằn lằn, nhện, kiến, nhặng ông rơi vào

 

Kiêng ăn rau sống tương meo (mốc)

 

Quạ đen, chó trắng (5) cùng loài tanh hôi

 

Chẳng ăn thịt thối, thịt ôi

 

Nem thiu, lươn chết tanh hôi ích gì

 

Quả xanh nước lã độc ghê

 

Ăn vào ỉa mửa thường khi bất ngờ

 

Lại còn độc sắn (6) chẳng ngờ

 

Cũng nên biết cách phòng ngừa mới yên

 

Phải đem bóc vỏ trước tiên

 

Cắt ra ngâm nước một đêm, trắng ròng

 

Nấu kỹ thì tốt hơn hông (Đồ)

 

Trước, sau, ăn mía, mật, đường đã say

 

Từng dùng rau muống xưa nay

 

Tuy rằng giải độc chưa hay đâu mà

 

Ai hay ăn nấm cần ngừa

 

Nấm lim (7) rất độc vì chưng rắn, trùng

 

Vậy nên biết cách đề phòng

 

Cho vào đồ bạc nấu cùng thử xem

 

Thấy đồ sắc biếc xám đen

 

Biết rằng nấm độc ta bèn bỏ đi

 

Nhược bằng ngộ độc đôi khi

 

Uống ngay nước Phẩn (8) tức thì giải luôn

 

Hoặc dùng nước xáo đất tường (9)

 

Lóng trong mà uống cũng thường được an

 

Luận về phòng độc thức ăn

 

Biết bao nhiêu thứ khó khăn kể cùng

 

Chỉ bằng kiêng kỵ là xong

 

Đừng ăn thức lạ mới hòng khỏi nguy

 

Bất kỳ ngộ đọc thứ gì

 

Rễ sòi, củ chuối uống thì trục ra

 

Đậu đen, cam thảo trung hoà

 

Hoàng đằng, Quán chúng, Từ cô giải liền

 

Độc cá thì dùng Mã tiên (Cỏ roi ngựa)

 

Thịt toi: Hoàng bá; Trùng: phèn, chè khô

 

Độc cua, sò ốc: tía tô

 

Trứng rau ngộ độc: Giấm chua tiêu liền




Chú Thích

1. Theo Thiên ngũ tạng sinh thành của Nội kinh tố vấn
2. Gạo tẻ, gạo nếp, bắp, đậu, mè
3. Tham ăn thì dễ bị đau, bệnh thường do ăn uống sinh ra
4. Người xưa để tóc dài, khi vừa ăn no mà gội đầu phải cúi xuống thì dễ sinh tức bụng và nhức đầu
5. Quạ đen hay con kênh kênh thường ăn xác chết: Thịt chó cò ăn thì dễ sinh đau bụng đi ngoài
6. Đây nói cây khoai mì (sắn) lương thực phụ trồng để ăn không phải là dã cát có độc theo sách xưa, cũng có tên là Câu vẫn tức Lá Ngón (Đoạn trường thảo)
7. Chất độc ở trong nấm không phải do rắn trùng nhả ra. Chính tuỳ theo loại cây nấm. Quan niệm về nguyên nhân trúng độc rắn và việc dùng nước phẩn giải độc là theo "Bản thảo cương mục"
8. Theo Linh nam bản thảo: Phân người đốt thành tro; để lâu khi dùng hoà với nước và lắng lấy nước trong uống giải độc
9. Đất vách hoà với nước, lóng lấy nước trong để uống

Bình luận